Yavuz Çekirge

"İnsan, o kadar çok duygusunu gizlemek zorunda kalıyor ki, utançtan yüzü kızarıyor."
Jorge Luis BORGES : Borges ve yazma Üzerine s.105

Kuzeyin ünlü yazarı Johan August Strindberg bir çok bakımdan bana ilginç gelen fikirleriyle on yıl
yaşadığım Stockholm ‘de bana karanlık ve soğuk gecelerde ışık tutan yazarlardan biri olmuştur.

1975 yılında başladığım Strindberg çeviri notları günlüklerim arasından tesadüfen çıktı.Ne kadar sevindiğimi anlatamam .

En azından başladığım işi bitirmeliyim diye düşündüm. Kuzey 'in bu büyük düşünürü yeterince tanıtılamadı sanırım. Bir tiyatro yazarı gibi biliniyor daha çok.

Burada yazarın düşüncelerinden oluşan bir derlemeyi doğrudan 1975 yılında yaptığım çevirileri gözden geçirerek İsveççe den aktarmak istiyorum. Bu derleme İsveçli entellektüel Jan Myrdal ‘in editörlüğüyle Pan Kitaplar tarafından gerçekleştirilmiş.Belki de zamanla tüm kitabı aktarmak mümkün olur .

(Doğumu :.22 Ocak 1849- Vefatı :.4 Mayıs 1912)

Johan August Strindberg kendini şöyle tanıtıyor : (1)

“Benim siyasi fikirlerimi merak edenler için söylüyorum. Ben Sosyalistim,nihilistim ve her tür gericiliğe karşı duran katıksız bir cumhuriyetciyim. Beni tanımak isteyenler böyle tanısın.Doğanın katledilişi konusunda Jean Jacques ile aynı fikirdeyim.Bana göre her bakımdan o kadar yönlendirilmiş ve aşırı yönetilmiş durumdayız ki yeni bir başlangıç yapmak zorunlu hale gelmiştir. Neyin nerede olduğunu araştırmak için her şeyin altını üstüne getirip havaya uçurulması işleminde de görev almak isterim. ”
(2)

Toplum nedir ?

Toplum üst yapının altyapıyı etkisi altında tuttuğu bir birlikte yaşama biçimidir.Bu toplumun en kutsal sırrıdır.Bu sırrı ifşa edenler ya da sırrı halk arasında yaymaya kalkanlar çeşitli şekillerde cezalandırılırlar.Tüm kitapları yazan ,bizi eğiten üst yapı kurumları bütün bu konularda yapılacak tartışmalarda kendi çıkarlarına uygun sonuçlar çıkarabilecek yetenekleri de bünyesinde bulundurmayı ihmal etmemiştir.Üst sınıf, alt sınıftan her kişinin çok çalışması koşuluyla üst sınıfa geçiş yapabileceğini savunur.


En bilinen üst sınıfa geçme yöntemi kitabına uydurulmuş olan hırsızlıktır.Bu geçişi en iyi tüccarlar yapabilir.Üst sınıfa geçiş yapan biri yine de aşağılanır.Alt sınıftan üst sınıfa geçenlere “sonradan görme “ denir.

Üst Sınıf nedir ?

Tüketenler ve yöneticiler üst sınıfı oluştururlar.
Yönetmek çalışmak anlamını taşımaz.Bir meslek de değildir. Bir tür uğraşıdır. Eğer üst sınıfın düzenlediği av partilerini,baloları,gezileri ve çok gizli zevk toplantılarını da düşünürsek onları da bir tür uğraşı gibi kabul edebiliriz.

Alt Sınıf nedir ?

Doyuran üreten ve yönetilenler.
Elleriyle yiyecek ,giyecek konut ve yakıt üreten insanların oluşturduğu üretici topluluktur.

Üst sınıf hangi yöntemlerle alt sınıfı etkisi altında tutar ?


Yalan ,dolandırıcılık,dua,ordu,tutukevleri .

Yalanlara genel doğrular adı verilir. Halkın menfaati için dolandırıcılık, halkın iyiliği ve selameti için dualar ve tanrının sözleri,ordular “ yurt savunması için” ,tutukevleri de “iyileştirme ve tedavi etme merkezleri olarak nitelendirilir.

Yönetim alt sınıfı yönetim altında tutanlardır.Alt sınıf bütün bunlara rağmen yönetilmek ister.Yönetim kurulları olsun ister.

Üst sınıfın beş büyük yalanı nedir ?

Din,politika,kanunlar,bilim,sanat ve ahlak.

Bütün bu yalanlar üst sınıfın denetimi ve amaçlarına hizmet edecek şekilde düzenlenmiştir.


Üst Sıfın Yalanları

Din nedir ?

Az gelişmişlik sürecinde üst sınıfın alt sınıfı kontrol etmek için icat ettiği yapay bir gereksinmedir .
Üst sınıf dinle belli etmeden alay eder. Öte yandan halkın gereksinimi için bir halk dininin bulunmasının da gerekli olduğunu düşünür.

Din üst sınıfın çıkarlarına hizmet eder. Din olmazsa halk mutsuz olur diye düşündürmek ister.Bunları da ateistlere söyletir.

Din üst sınıfa hizmet eder.

Din hangi yöntemleri uygular ?


Korku ve avuntu..

İkinci Frederick bu konuda şunları söylemiştir.(3)

“Tüm kanun adamları halkı bir arada tutabilmek için tanrıyla konuşurlar.İnanın bana eğer bu doğruysa o vakit hepimiz kurtuluruz.Cehennem ve şeytandan ilelebet kurtuluruz. İnsanların içindeki korku tanrıları yarattı, güç ise kıralları .”
---------------------------------------------
(1) Ordet i Min makt :Läsebok för Underklassen- Bokförlaget PAN/Norstedts -En Panbok’ Sammanställd av Jan Myrdal Stockholm 1968
(2) Strindberg ’in yaşadığı dönem,toplumda üretimve sermaye ilişkilerinin hızla değiştiği, aydınlanma çağının getirdiği düşünce akımlarının birçok sonucundan biri olan sosyalist fikirlerin tüm Kuzey Avrupa ülkelerini sardığı dönemdir.Y.Ç.
(3) Avrupa tarihinde kara savaşları çok önemli bir yer tutar. Özellikle Kuzey Avrupa'lıların (Germen ) örnek aldığı büyük kral İkinci Frederick 1712-1786 Prusya Kralıdr . Savaşçı kişiliği kadar liberal düşünceleri ve dini konulardaki hoşgörüsüyle çağa damgasını vurmuş Avrupa 'nın en önemli kırallarından biridir. Ezeli rakibi Avusturya ve Rusya 'ya karşı büyük iktidar mücadeleleri vermiştir.Yedi yıl savaşları olarak bilinen ve Avrupa tarihinin en kanlı savaşlarından biri olan savaşdan Silisia 'nın hakimi olarak çıkmayı başarmıştır.Zamanın süper gücü Büyük Britanya Hindistan ve ABD toprakları üzerinde hak idaa ederek güneş batmayan imparatorluğu kurarken , Rusya Çariçesi Elizabeth 'in ölümüyle Rusyanın savaştan çekilmesiyle ; II. Frederick tüm kuzey Avrupa'nın hakimi olarak en güçlü kral olarak tarihe geçmiştir.Güçlü Prusya Krallığı Alman politikacıların bir vizyon olarak halka bir savaş nedeni olarak sundukları bir hayal olarak (Hitler ) uzun yıllar geçerliliğini konumuştur. YÇ.

"Gazel" dilimize hem şiir hem de müzik olarak doğudan,Horasan 'dan binlerce yıl süren bir oluşumla girmiş bir sözcük. (1)

"Gazel Atmak " tabiri de müzikte belirli bir kurala bağlı olmadan bir kişi tarafından makamlar arasında gezinerek sesle yapılan müziğe verilen ad olarak biliniyor.

Gerek edebiyatta gerekse de müzikte bilinen bir tarz "Gazel" .

Geçenlerde bir arkadaşım etnik müzik sevdiğimi bildiği için bana bir CD getirmiş.

"Ghazal "

Müzisyenler : Biri İranlı diğeri Hintli.

Kayhan Kalhor ve Shujaat Hossainkhan

Web siteleri:

http://www.kayhankalhor.net/
http://www.shujaatkhan.com/

Tek kelime ile muhteşem ....

Gazel "atılırsa" işte böyle atılmalı....

"Fire in my Hearth ",ve " Beshno Az Nay" yirmişerden kırk dakikanın üzerinde iki ayrı müzik ziyafeti...

Horasan, Hint kültürüne açılan kapı olarak bilinir hep. (Horasan kelime anlamı olarak doğuya açılan kapı"Maşrık " demekmiş )

Anadoluda 1000 yıllarından sonra dil,müzik ve felsefe olarak da esen rüzgar ise "Horasan Erenleri " diye anılır. (2)

Aslında bu kavram da çok tartışmalıdır. Kimi görüşlere göre İslam Dini 'ni dünyaya yayma misyonerleri olarak nitelendirilen Horasan erenlerinin ana misyonu dinsel olarak görülmektedir. Öte yandan Alevi Sünni farklılığına yapılan vurguyla bu konuda bir birlik sağlandığını görmek de zordur. Horasan Erenleri misyonunun tam olarak ne olduğu da anlaşılmaya muhtaç bir konu olarak önümüzde durmaktadır.

Zamanın büyük düşünür ve sanatçıları tarafından belli bölgelerde farklı "okul" lar kurulmuştur.İslam dini ve "sufizm" ile ilişkilendirilen Hacı Bektaş Veli,Mevlana Celalaettin i Rumi, Alevi Bektaşi geleneği temsilcileri Yunus Emre,Pir Sultan Abdal gibi çok bilinenlerin ötesinde daha adı duyulmamış bir çok okul var.

Ben öyle biliyorum ..

Kültür bir rüzgâr gibi bir o yandan bir bu yandan esiyor ; geliyor, sesiyle ve kavramlarıyla sizi buluyor ...

Binlerce yıllık bir yoldan geliyor ....Her şeyi önüne katarak getiriyor...

"Hariçten Gazel Okumak " kavramı malesef tüm bu kültür birikimini ıskalayan tuhaf bir deyim olarak yerleşmiş dilimize..

Halk tipi diyoruz ya .... Halkın müzik anlayışı içinde bana sorarsanız gazel ile "uzun hava " benzerlikler taşıyor ....



Gazal 'ı dinlemeyi sürdüreceğim ....Dinlerken de Pers müziğiyle tanışmaya çalışacağım ... "Makam " bir yerde tür anlamında da kullanıyorsa , gazel de bir makam olarak kabul edilebilir ...Kemençe (Kabak ) ve sitarın uyumu insan sesine karışıyor.

Topkapı Müzesi'nde acaba "10 bin yıllık İran kültürü" sergisinde "Ghazal "ın esamesi okunacak mı ?


----------------------------
(1)

Gazel divan edebiyatının en yaygın kullanılan nazım biçimidir. Önceleri Arap edebiyatında kasidenin tegaüzzül adı verilen bir bölümü iken sonra ayrı bir biçim halinde gelişmiştir. Gazelin beyit sayısı 5-15 arasında değişir. Daha fazla beyitten olaşan gazellere müyezzel ya da mutavvel gazel denilir. Gazelin ilk beyti matla, son beyti ise makta adını alır. Matla beytinin dizeleri kendi aralarında uyaklıdır (musarra). Sonraki beyitlerin ilk dizeleri serbest ikinci dizeleri ilk beyitle uyaklı olur. Birden fazla musarra beytin bulunduğu gazel zü'l-metali, her beyti musarra olan gazel ise müselsel gazel adıyla bilinir. İlk beyitten sonraki beyte hüsn-i matla (ilk beyitten güzel olması gerekir), son beyitten öncekine hüsn-i makta (son beyitten güzel olması gerekir) denir.

Gazelin en güzel beyti ise beytü'l-gazel ya da şah beyit adıyla anılır. Bunun yeri ya da sırası önemli değildir. Bazı gazellerin matlasını oluşturan dizelerden birinci ya da ikincisinin matlasının ikinci dizesi olarak yenilenmesine redd'i-matla denir. Şair mahlasını (şairin takma adı, ya da tanındığı ad) maktada ya da hüsn-i maktada söyler. Bu durumda beyit ikinci bir adla mahlas beyti ya da mahlashane olarak anılır. Şairin mahlasını tevriyeli kullanmasına hüsn-i tahallüs de Dize ortalarında uyak bulunan gazele musammat, sonu getirilmemiş ya da beyit sayısı 5’in altında bulunan gazellere de natamam gazel denir.

Başka şairlerin birkaç dize ekleyerek bend biçimine dönüştürdüğü gazellere tahmis, terbi adı verilir. Bütün beyitlerinde aynı düşüncenin ele alındığı gazeller yekahenk gazel, her beyti öncekinden ustalıklı biçimde söylenmiş gazeller de "yekavaz gazel" olarak adlandırılır. Gazeller konularına göre de çeşitli isimlerle tanımlanır. Aşka ilişkin acı, mutluluk gibi içli duyguların dile getirildiği gazeller "aşıkane", içki, yaşama boş verme, yaşamdan zevk alma gibi konularda yazılanlara "rindane" denir.

(2) abdal, eren,ermiş, evliya, gazi, pir, seyyid ve şeyh olmak üzere âhit, âlim, baba, dede, şehit, veli, zâhit

(3) Horasan Erenleri özellikle Sünni çevreler tarafından Ahmet Yesevi ile özdeşleşmektedir.Bu konuda gerekli akademik çalışmaların yapılmadığı görülmektedir.

Sevgili öğretmenimiz (hocam denmesine çok kızardı ) Refet Angın
dün tedavi gördüğü hastanede vefat etmiş.

1915 doğumlu olduğunu biliyorum.

Ankara,Bahçelievler Deneme Lisesi 'ne başladığım ilk yılı anımsamaya çalışıyorum şimdi.

Bayrak törenindeyiz. 1 B sınıfının olduğu yere gidip hiç tanımadığım sınıf arkadaşlarımla sıraya giriyorum. Bahçe dediğimiz yer hatırladığım kadarıyla U şeklinde sıralanan dersliklerin ortasında asfalt beton ve toprak karışımı bir yer .Ağaç gördüğümü hatırlamıyorum.Çıt çıkmıyor.

Atatürk büstünün yanındaki kürsünün yanında bayrak tutan basketbolcu arkadaşımızın yanında ufak tefek bir bayan duruyor. Topuklu ayakkabıları olmasına karşın dikkat çekici derecede ufak tefek. Topuz yapmış olduğu saçları ,koyu renk kumaştan tayyörü,bağcıklı gözlüğü hafif sola eğdiği boynu ve bel hizasında bağladığı elleriyle hiç kımıldamadan ileriye bana/bize bakıyor.

Bu ufak tefek bayan öğretmen az sonra kürsüye çıkıyor.Her söylediği kelimeden sonra boyunun uzadığını ve irileştiğini görüyoruz. Eğitimin önemini anlatıyor. Neden eğitim yapmak zorunda olduğumuzu.Konuştukça uzuyor uzuyor büyüyor.

İşte böyle tanıştık Refet Angın öğretmenimizle...

"Atatürk 'ün manevi kızıymış","Atatürk ona öğretmen ol demiş. " ,"Türkiyenin ilk bayan öğretmeni " gibi sözler dolaşıyordu etrafta.Tenefüslerde koridorlarda dolaşırdı.Onu görenler donup kalırdı.Çıt çıkmazdı.Bir bakışı yeterdi. Okuldaki ağırlığı yalnızca biz öğrenciler için değil,okulda görev yapan öğretmenler için de çok özeldi.Herkesin saygı duyduğu ve korktuğu bir müdürdü. Okuldaki disiplinin ve rehberliğin kaynağı oydu.

Onu her gün görürdük.Sürekli bizimle (öğrencilerle) konuşur, bildiklerini anlatmak, aktarmak için çırpınırdı.Onun apayrı bir yeri vardı.Fakir öğrencilere hep destek olurdu.Şımarıklığa hiç tahammülü yoktu. Okuldaki zengin çocuklarının şımarıklıklarına hiç fırsat vermedi. Fikir özgürlüğü onun için en değerli hazineydi. Bir cumhuriyet ve Atatürk aşığıydı.Tembellik ve yalancılık en nefret ettiği huylardı.

En ağır ceza onun karşısına çıkıp :
"Söyle çocuğum , bunu neden yaptın ? " sorusuyla karşılaşmaktı.

O her öğrencinin bir an önce sorumluluklarını idrak edip yetişkin gibi davranmasını isterdi.

"Eğer ilkel insanlar gibi davranmak istiyorsan , o senin bileceğin şey.Sen de git cahillerin arasına katıl.Bu ülke de bir adım ileri gitmesin . Aferim sana ...."


O yıllarda birlikte okuduğum sınıf arkadaşlarımla sayısız anımız var. İki yıl sonra (sanırım iktidar değişti ) bakanlıkta onu başka bir göreve atadıklarını duyduk.Yeni bir müdür geldi. Okulda her şey değişti.

Yıllar sonra İstanbul'da mezunlar davetlerinde karşılaştık. Hep aynı cizgide yürüdü.Hiç taviz vermedi.İnandığı ve doğru bildiği eğitim seferberliğinin sadık bir neferi olarak 95 yıllık ömrünün her dakikasını öğrencilerine ayırdı. Mütevazi küçük bir evde kirada oturuyordu. Çok az bir parayla zar zor geçiniyordu.Kimseden yardım kabul etmiyordu.

"Devletin verdiği öğretmen maaşıyla geçiniyorum ben . " derdi.

Cumhuriyet tarihi eğitim seferberliğinin en belirgin öğretmen rolünü (Çalıkuşu ) oynamayı hep sürdürdü. Yıllar boyunca her iktidar ona eğitim alanında belirli bir idari sorumluluk verdi.
O hep kendini bir" öğretmen " olarak gördü. iktidarlar ve güncel politikalar üstü kalmayı başardı.

İnandığı ve sık sık söylediği gibi :

"Çocuklar en büyük kötülük cehalettir. Cehaletle her zaman ve herde savaşmalısınız."

Böyle yaşadı ve böyle de başı dimdik öldü.

Şimdi araftan bize bakan öğretmenimi ,öğretmenliğe ilk başladığı yıllardaki siyah beyaz fotoğrafındaki gibi kalbimde saklayacağım .

Işıklar içinde yatsın....

Arjantini yazar Jorge Luis Borges 'in Dante (1) ve Shakespeare üzerine yazdığı denemeler " Nueve Ensayos Dantescos " 1982 , "la Memoria de Shakespeare" ise 1983 yıllarında yayınlanıyor.

İletişim Yayınları 1999 yılında İspanyolcadan bu iki denemeyi bir kitaba toplayarak, Peral Bayaz Charum çevirisiyle "Dantevari Denemeler, Shakespeare'in Belleği " adıyla Türkçeye kazandırıyor.

Kitabın 54 sayfalık bölümünde dokuz deneme yer alıyor. Dante 'nin İlahi Komedyası'nda(2) dokuz sayısının (3)ayrı bir önemi vardır.

Hıristiyan teolojisi ve buna ilişkin temel kavramlar iyice anlaşılmadan ne Dante'yi ne de Borges 'in denemelerini anlamak mümkün değildir.

Ayrıca 1300 ‘lü yılların siyasi olaylarını detaylı olarak incelemenin yanı sıra Dinler tarihi ,Yahudilik ,Hıristiyanlık ve İslam dini ve Ortaçağ dünyasındaki siyasi ve içtimai gelişimi de araştırmak ve paralellikler kurmak önemlidir. (4)


Borges 'in Dante ve kantoları üzerine yaptığı yaklaşımlarbana göre , aslında yazıldıkları zamandan bu yana aradan geçen 700 yıldaki boşluğu da doldurmayı amaçlamaktadır.

Bir diğer yön ise çok açık bir biçimde "Katolik " dünyasını ve din felsefesinin temel taşları üzerinde düşünme gayretleridir.

Borges zaman tünelinde yedi yüz yıl giderek dante'nin düş dünyasına girmeyi denediği denemelerinde bir ölçüde Hıristiyan kültürünün muhasebesini de yapmaktadır.


------------------------------------------------------------------------

(1) Dante Aligheri , banker bir ailenin çocuğu olarak 1265 yılında Floransa’da doğar.

Çok iyi ve kapsamlı bir eğitim alır.Cizvit papazları ve gizli ezoterik tarikatler tarafından inisiye edilerek dil ,felsefe dinler tarihi ve siyaset eğitimi alır . Yetişkinlik döneminde zengin bir kent soylu olarak Floransa kent meclisinde siyasi çalışmalar yapar. Siyasetin gereği beyazlar ve siyahlar olarak iki gruba ayrılan Guelfo partisinin beyazlar grubunda yer aldı.

Beyazların iktidarı kaybetmesi üzerine hakkında suçlamalar ve yolsuzluk iddaaları ortaya atılır.Dante’nin sürgün yılları başlayacaktır. Ölüme mahkum edilen Dante 1321 yılına ölümüne kadar sürgünde yaşar.İlahi komedyayı da sürgünde iken kaleme alır,. Eserin tamamlanması yirmi yıl sürer.

(2) Dante ‘nin İlahî Komedyası , hayalî bir seyahatin öyküsüdür.1300 yılının 7 Nisan gecesi başlayan bu hayali seyahat bir hafta sürer.

Dante ‘ye Cehennem ve Arafta şair Vergilius , Arafın tepesinde ise sevgilisi Beatrice' rehberlik etmektedir.
Dante'ye göre, Yer Evren'in merkezindedir ve hareketsizdir. Yer'in etrafında sırasıyla, ay,Merkür,Venüs,Güneş,Mars,JüpiterSatürn'ün küreleri bulunur. Satürn küresinden sonra, sabit yıldızlar küresi ve ondan sonra da İlk Hareket Ettirici Küre gelir. Onuncu küre ise, En Yüksek Küre, yani Tanrının Evi'dir. Küreler, Meleklerin yardımı ile hareket ederler .


(3) “İlahi Komedya” üç ana bölümden oluşur:

1. Cehennem (Inferno),
2. Araf (Purgatorio)
3. Cennet (Paradiso);

Eşit uzunlukta olan bu üç kitabın her birinde otuz üç “kanto” yer alır, sadece Cehennemde otuz dört tane kanto vardır fakat ilk kanto, tüm komedyanın giriş bölümü görevini üstlendiği için oranlar değişmez.

Böylece üç çarpı otuz üç, artı bir,toplam yüz kanto.

Kusursuzluk sayısı onun karesi olan yüz, ilahi bir anlam taşır aynı zamanda. “İlahi Komedya”nın sayılarla başka bağlantıları da vardır, örneğin üç bölüm Hıristiyanlığın temelinde yer alan Tanrı-İsa-Kutsal Ruh üçlemesine bir gönderme olduğu yorumu yapıldığı kadar eski ezoterik misterlerin kutsal üç sayısı ve kabala mistiklerinin gizli anlamlarını ihtiva ettiği yorumları da yapılmıştır .

(4) Üçün karesi dokuz ise her bölümde anlatılan mekanların yapısal şeklidir. Cehennemde yer alan üç ana grup bu dokuz bölümde canlandırılmışlardır.

Huni şeklindeki Cehennemin girişi yeryüzünden başlar ve merkeze doğru iner. Dante’nin Cehennemdeki yolculuğu da yeryüzünden başlayarak onu dokuz çemberin içinden geçirerek, en hafif günahların işlendiği çemberden daha büyük günahlara doğru götürür; burada yer alan tüm ruhlar geri dönüşü olmayan cezalara mahkum edilmişlerdir fakat her birinin işlediği günahın derecesi farklıdır.

Dante’nin yolculuğunda ilk olarak Cehennemin üst katlarında olanlarla tanışırız, bunların arasında ilk çemberde yer alan doğru ile yanlış arasında seçim yapamayanlar gelir, ardından da Sokrates, Vergilius gibi bilge paganların bulunduğu, tek suçları İsa’dan önce doğmuş olan ruhlar gelir.

“Bu dünyada şöhret denen şey,bir esintiye benzer,
Bir bu yandan eser bir öbür yandan ,
Yönü değiştikçe adı da değişir.. “

Dante : İlahi Komedya

Cumhuriyet binlerce yıldır bu topraklarda varolmuş bir kavram. MÖ 400 'lerde Perikles döneminde daha önce Likya ve Kilikya bölgelerinde varolan ve yüzlerce yıl ayakta kalan bir sistem.

Yolunuz bir gün Kaş 'a düşerse kentin en yüksek noktasında,zeytin ağaçları arasında yarı yıkık duvarlarının kenarında keçiler otlayan bir anfitiyatro görürsünüz.İşte kent meclisinin toplantı salonudur orası.. Bir uygarlık mirası..Oligarşi ile demokrasinin mücadelesinin verildiği bu topraklarda hala aynı uğraş veriliyor.Birileri oligarşi istiyor , çoğunluk da demokrasi..Platon 'un değişime kapalı "devlet " modeli bir tür ütopyadır.Filozof kıralların yönettiği bir ülkenin siyasi düşünü kurar Platon. Oligarşiyi mi savunur yoksa? Üstün insanların yaşadığı ve yönettiği bir cumhuriyet düşüncesi ...Sparta oligarşisi. Güçlü ve akıllı olanın avamı ve zayıfı yönettiği amansız siyasi yönetim... Ege'nin öbür kıyısında Attika 'da bunlar tartışılırken Likya kent cumhuriyetlerinde daha farklı bir siyasi yöntem vardı...

Ütopya cumhuriyeti...

Türk üniversitelerinde siyasal bilimler fakültelerinde en çok tartışılan konulardan biri de "Modernite " ve " Türk Modernleşmesi " kavramıdır.

Batı ile doğu dünyasını ayıran en önemli çizgi işte burada ortaya çıkmaktadır.Felsefi anlamda belirleyici olan "Aydınlanma felsefesi" tam tamına iki yüz yıllık bir düşünce hareketi olarak ortaya çıkmıştır.

Batı dünyası, felsefi çatısı kurulan aydınlanma düşüncesinden hareketle gerek siyasi gerekse de ekonomik alanlarda 17.yüzyıldan itibaren bir dizi atılımlar yapmıştır.


1775 ABD demokratikleşme hareketi,1789 Fransız İhtilali, Özellikle de üretim ilişkilerinde siyasi ve ekonomik anlamda köklü bir değişim sürecine girip sanayileşme hamlelerine birbiri ardından gerçekleştirerek 1900 'lü yıllara girmiştir.

Aynı çizgi üzerinde 1876 yıllarında başlayan Osmanlı modernleşme süreci ise 1925 yıllarına yani Cumhuriyet yıllarına kadar inişli çıkışlı bir yol izlemiştir.

Bugün 1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti henüz siyasi ve ekonomik anlamda atılımlarını yeterince tamamlayamadığı için ; toplumun bir kesimi aydınlanma ve modernite taraflısı diğer kesim ise içinde bulunduğu durumu kavrayamayacak kadar korku içindedir.Toplum iki ayrı gruba ayrılmış durumdadır. Toplumun üçte biri oranında bir kesim moderniteyi yaşarken çoğunluk bütün ortadoğu gibi modernite öncesi bir zihniyetin karanlığında korku içinde yaşamaktadır.

1925 yılının hızlı modernleşme sürecinin siyasi iktidarları , kağıt üzerinde yaratılan modern cumhuriyet vatandaşı elbisesini çoğunluğa giydirememişlerdir.Çoğunluk savaşlar ve yoksulluk içinde hiç bir zaman kendini yeterince güvende hissetmemiş, korkmuştur.

Ütopik cumhuriyetimizin en büyük sorunu,günümüz siyasi liderlerinin bu gerçeği görememesinden kaynaklanmaktadır.

Modernitenin ana prensipleri üzerinde toplumsal mutabakat sağlanamamıştır:Cumhuriyet dönemi iktidarları, bu mutabakatı aramak yerine kendi doğru bildikleri dar anlamlı ütopik cumhuriyet giysisini halka giydirmek için kaba güç kullanmaktan çekinmemişlerdir.

Aydınlanma felsefesinin temel sütunlarından bir olan kişisel hak ve özgürlükleri konusunda gereken hukuki çatıyı kuramamış;endüstrileşme,kapital akümülasyonu,sekülarizasyon ve ulus devlet kavramları üzerinde bir mutabakat arayışına kalkışmamışlardır.

Bu konuların her biri halen ucu açık olarak tartışılmaktadır.Kimi güç odakları cumhuriyetin ana sorununun "bazı çevreler" olduğu şarkısını söylemeye devam etmektedirler...

Yüzyıllardır bu topraklarda huzur ve refah yüzü görmeyen büyük çoğunluk henüz,kokularını yenip aydınlanma çağına giriş yapmaya çalışmaktadır.En azından bu girişi kızları ve oğulları için yapma cesaretini gösterenler vardır ...

Ütopik Cumhuriyet anlayışı işte tam bu noktada mola vermiştir...

Gündem 1960 yılından bu yana hiç değişmedi.

Birileri özgürlük ve eşitlik şarkıları söylüyor , diğerleri de askeri marşlar...

Çocukluğumuz,gençliğimiz ve şimdi de orta yaşlılığımızda gündem halâ aynı...

Coup d'Etat ....

Siyasi bilimciler darbeler konusunda yaptıkları çalışmalarda Türkiye ve Ekvator demokrasilerini karşılaştırıyorlar.

Benzerlikler var ... Kurum içi hesaplaşma ,tasfiye hareketi "büyük birader"in korkusu...

"Soğuk savaş " hastalığı teşhisi konuyor...

Soğuk savaş dönemi biteli neredeyse 30 yıl olmuş, dünya çok farklı dengelere doğru yelken açmış.

Biz darbeleri tartışıyoruz.Kurumların çürümesi içten içe süregidiyor...

1876 yılından bu yana kanayan yaramız .

Anayasa ve Demokrasi ..

Bu ülkenin sahipleri olan 72 milyon insanın üzerinde mutabakat sağlayacağı çağdaş bir anayasa yok ....

TBMM 'de konuşma yapanlar birbiri ardından aynı mesajı veriyor .Kimse memnun değil... parti içi demokrasi de yok. Liderler koltuklarında derebeyler gibi oturuyorlar.. Yalaka cellatlar kelle uçurmaya hazır.

Cumhuriyet devletinin tüm kurumları içten içe özüne dönüyor...

"Beyler ve bayanlar , sorumluluk sizde ,gereğini yapınız lütfen . "

1980 Coup d'Etat ....Anayasası çatırdıyor...

Kimse kimseye sorumluluğu yüklemeye kalkmasın ...

Sorumluluk TBMM 'de ....

Yüz binlerce masum insanın hayatını ve geleceğini karartan Kenan Evren 'in ve tüm darbe heveslilerinin yargılanacağı günü acaba görecek miyiz ?

Bu sabah,"Der Saadet "te Kılıç Ali Paşa Camii müezzininin sesi ve kar yağışıyla üşüyerek uyandık .

Elektrikler kesik. Beyoğlu ve Cihangir elektriksiz . Donuyoruz ...

Pilli radyomuzu dinliyoruz...Bir kanalda bir delikanlı hafif boğuk bir sesle bir şiir okuyor ,...

"Ecelsiz öldürüldük. Dövüldük, vurulduk, asıldık.

Vurulduk ey halkım, unutma bizi…"

Bir diğer kanalda hava ve yol durumu ..Beşiktaş ve Karaköy daha da kötüymüş...

Kombi çaresiz....Dışarı fırlayıp bir yerlere sığınmayı planlıyoruz , ama kendimize yediremiyoruz.

Biraz daha beklemeli en iyisi ...Yoğun kar kar yağışı sürüyor...sanki hiç buralarda güneş doğmamış sıcak günleri görmemişiz gibi..

Sokaktan birbiri ardından otomobillerin patinaj yapan tekerleklerin buzla sürtünmesinden doğan o ses geliyor. ...

Tüm uyarılara rağmen , "bana bir şey olmaz "diye düşünen ve zincirsiz yola çıkan araba sahipleri;

Kornalar... Patinajlar ...Bağırışmalar ...Küfürler ....

Ama yine de hoşgörülü insanlar yok değil . Hayret edilecek bir şey .. İnsanlar düşene ve düşküne her şeye karşın yardım ediyor...

Bu ne denli yüce gönüllülüktür ?

Anlaşılması zor.


"Kardeşim neden zincir takmadın ?" diyen yok...

Kızan bağıran , hesap soran da yok...

Eski "Demirel Günleri " diye anılan günleri anımsadım...

Yakıt yok.. Benzin yok ...Döviz yok...

Yok da yok....

Elektiriğimizin neden kesildiğini anlamak için , telefon etmek gerekiyor...

Telefon çalışmıyor.. Elektrik yok .. Telefon da yok ...

Çaresizsin ...

En kötüsü ..Eski günleri hatırlamak ..

Yokluk günlerini...

Darı ambarında ölen tavuk misali günleri....


Oysa İstanbul valisi halkı sakin olmaya çağırıyordu...

Sadece 20 cm kar ..

Tanrım ..

Stockholm 'de kar kalınlığını kimse düşünmezdi...

Elektirikler de kesilmezdi...

O zaman sen Stockholm 'e git .. diyenler olacaktır belki....

Ama ben buranın vatandaşıyım ve vergimi aksatmadan ödüyorum....

Üstüne üstlük ... Türk ve İslam 'ım...

Farklılık nerede ?

Anlamak çok zor .


Yine de evden çıkıp İstanbul 'u karlar altında seyretmek ve yaşamak güzel ...


Ne de olsa ben burada, bu coğrafyada kendimi evimde hissediyorum ...


Yaşasın körler şehri....

İstanbul...

Bugün 24 Ocak Uğur Mumcu'nun 17. ölüm yıldönümü ...

Sevgili Uğur Mumcu ,

Arafta bizi izlediğini söyleyenler var...

Zamanın adalet bakanının açıklamasını anımsıyorum:

24 Ocak 1993 tarihinde, evinin önünde park halindeki özel aracına konulan patlayıcı maddenin infilaki sonunda hayatını kaybeden, araştırmacı-gazeteci merhum Uğur Mumcu'nun, bu suikastı kendisine düzenleyen failin bir an önce bulunması konusunda verilmiş olan Meclis araştırma önergesiyle ilgili olarak, 14 Ekim 1996 tarihinde, bir yazımız üzerine, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığından almış olduğum yazılı bilgiyi, aynen, Yüksek Heyetinize arz edeceğim:

“Sanıkların araştırılması ve yakalanması işlemleri, Cumhuriyet Başsavcılığımızın (1994/86) hazırlık sayılı soruşturma evrakıyla sürdürülmektedir. Olayı müteakıp, gerekli çevre araştırması yapılmış, elde edilen maddî deliller uzman ekip ve bilirkişilerce incelenip değerlendirilmiş, şüpheli kişiler ve yerler soruşturmaya alınmış; daha önce meydana gelen ve benzer patlayıcı madde kullanmak suretiyle gerçekleştirilen öldürme olaylarıyla bağlantısı araştırılmış, alınan her türlü ihbar üzerinde durulmuş, konuyla ilgili basın ve televizyon kuruluşlarında yer alan haber ve yorumlar göz önünde bulundurulmuş, öldürülen Uğur Mumcu'nun yakınları tarafından ileri sürülen iddialar üzerinde durulmuş; gerek yurt içinde gerekse uluslararası alanda faaliyet gösteren örgüt ve dış mihraklarla bağlantılı olabileceği düşünülerek, MİT Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Ankara Emniyet Müdürlüğü ve İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcılığı ile işbirliği içine girilmiş olmasına rağmen, bugüne kadar, öldürme olayının aydınlatılması, faillerinin tespit ve yakalanmaları hususunda olumlu bir sonuç elde edilememiştir

.

Seni saygıyla anıyorum .

Ruhun Şad olsun .....

"Gözü olan görür" ..."Kulağı olan duyar... "
"Esse est percepti."

Bugün "Balyoz Harekatı " üzerine ne düşündüğümü yazmak istiyordum .

İçinde yaşadığımız ülkenin geçmişini ve geleceğini ilgilendiren böylesine önemli bir konuda bir şeyler yazmak istedim .

Yazmaya da başladım . Bir müddet sonra yazdıklarımı okurken bu olayın benim "anlama sınırı" mın dışına çıktığını fark ettim.

Birden üniversite yıllarımı anımsadım . Notlarımı aradım neden sonra aradığımı buldum ..

"Esse est Percipi ", “to be is to be perceived”

İrlandalı düşünür George Berkeley (1685-1753) 'in kuramı,aforizması .

İrlandalı Samuel Beckett de bu kavram üzerine bir film senaryosu yazmış. Bu filmi Ankara 'da 1971 yılının soğuk bir gecesinde Kavaklıdere'de bir enstütüde bir grup felsefeci ile birlikte izlediğimi hatırlıyorum .

22 dakikalık filmde hiç dialog yoktu.Üç bölümlü filmin sokak,merdiven ve oda adlı üç bölümü üzerine saatlerce tartışılmıştı.

Angilikan rahibi George Berkeley 'in idealist kuramı,aforizması aslında gerçeklerin artık kavranamadığı zamanlarda algılananla kavranan gerçekliğin üzerine kurulu. Bir kaç dilde uzun uzun notlar almışım .daha sonraları Borges 'in de bu aforizmayla uğraştığını "Kum Kitabı " nda okuyorum. (1)Descartes düşüncesinin bir başka açıdan yorumlanması gibi aslında ...

It is evident to any one who takes a survey of the objects of human knowledge, that they are either ideas actually imprinted on the senses, or else such as are perceived by attending to the passions and operations of the mind, or lastly ideas formed by help of memory and imagination, either compounding, dividing, or barely representing those originally perceived in the aforesaid ways. (PHK §1).

İnsanın bilgisi ve anlama sınırı bir yerde neyi ve nasıl algıladığıyla mı sınırlı ? Bu algılama sınırının ötesi ise farklı bir dünya .Öbür dünya,"Gayp " , "Getik" ,"Cennet " yani ; İdealize edilen bir dünya ...

Bugün birileri tarafından idealize edilen bir dünya görüşünün büyük bir baskıyla bize kabul ettirilmeye çalışıldığını seziyoruz: Bunu benim algılamam için benim de bir idealist olmam mı gerekiyor ?

Başkalarının kurmaca dünyasının aktörleri olmak için diz büküp ,boyun kıran bu kadar insan varken idealist olmaya ne gerek var ?

Bindirilmiş kıtalar "Cyborg" ordusu hazır bekliyor.


Oysa ben de bir çok sınıf arkadaşım gibi idealistliği 5 Mart 1971 yılında ODTÜ yurtları baskınında makinalı tüfek kurşunları kaldığımız odanın duvarlarında patlarken yitirmiştim..

-----------------------
(1)

The first person narrative voice in "El Zahir," one of the stories included in El Aleph, states that according to the idealist doctrine the verbs "vivir" y "soñar" son rigurosamente sinónimos ("living and dreaming are rigorously synonymous," OC I 595). Borges portrays himself as a fictional character — a common narrative device used in many of his stories — and talks with a voice that seems to echo other voices. The attentive listener will detect many. Only a few, such as Schopenhauer, Hume, and Berkeley, have a distinctive recurrence in Borges' writings, but they also echo other voices in this our infinite "Library of Babel."

Marina Martín
St John's University (MN)

Haiti'nin nerede olduğunu bilmeyenler için söylüyorum.

Küba 'nın karşı kıyısında.

Meksika Körfezi'nin adalar takımadasının ikinci büyük adası.

Nüfusu 8 milyon .

Bölgenin fakir ülkelerinden biri.

Uzun yıllar Fransız kolonisi olmasından ötürü (1804 yılında bağımsızlığına kavuşuyor.) resmi dili Fransızca, halkın çoğunluğu Hiristiyan ; mezheb dini de Roman katolik...

Bugün deprem felaketinden sonra ülkede 200 binin üzerinde ölü ve yaralı olduğu söyleniyor.

Fakirlikten yılllar boyunca acılar çekmiş Haiti halkı deprem felakeninde yağmalar,şiddet ve akla hayale sığmaz yolsuzluklarla karşı karşıya .

İyiliksever insanların yardımlarının malesef ulaşamadığı acı çeken halkın en büyük düşmanı da ne yazık ki kendi açlıktan gözü dönmüş vatandaşları.

Yardımların ulaşmadığı halkın en büyük sorunu güvenlik ...

Ülkede bir türlü güvenlik sağlanamıyor.

Depremin açtığı derin yaralara bir de şiddet yaraları ekleniyor.

Dünya yardım kuruluşları iyilik yapmak isteyen insanları sağduyulu davranmaya davet ediyor.

"Aman , yardım edecekseniz dikkatli olun . Paranızı yanlış ellere teslim etmeyin ...."

Bugün İstanbul Kültür başkenti oluyor.

Haliç 'te yapılacak açılış töreni ve havai fişek gösterileriyle kent ileriye iri bir adım atmış olacak.

1985 yılında ilk kez Atina bu girişime ev sahipliği yapmıştı. Zamanın Yunan kültür bakanı film yıldızı Bayan Melina Mercouri 'nin çok büyük emeği olduğu söylenir.Fikir annesi olarak gereken mücadeleyi de vermiş "kültür " ve kent kavramını uluslararası temasların ortasına oturtmayı başarmıştır.(1)

Bugünden başlayarak bütün yıl (2010) sürecek olan etkinliklerle, İstanbul'u idare edenler bir kent olarak kültürden ne anladığını bütün dünyaya anlatmaya çalışacaktır.

Bu kentin 8000 yıllık geçmişini bir nefesde (bir yılda ) anlatmanın olanağı yoktur.

Programa bakılırsa yetkililer bir dünya kültür mozaiği oluşturmaya çalışmışlar :

Açılış töreni paralelinde müzik etkinlikleri ön plana çıkarılmış,

Taksim 'de "Tarkan",
Kadıköy 'de "Mor ve Ötesi",
Sultanahmet'te "Mercan Dede",

Müzeler gece yarısına kadar açık,İstanbul kenti Cumhuriyet tarihinde ilk kez, uzun soluklu uluslararası ciddi bir kültürel proje sürecine başlıyor.

Projenin başlangıcında 13 Aralık 2005 günü, Şubat 2009 da görevinden istifa eden Yürütme Kurulu Başkanı ve sivil toplum temsilcilerinden oluşan bir heyet, başvuru dosyasını Avrupa Komisyonu Eğitim ve Kültür Genel Müdürü’ne teslim etmiştir.

Dört yıl sonra istifa nedeni olarak kurucu ekip başvuru dosyasında verilen sözlerin yerine getirilmediğini ileri sürmüşlerdir.Bu konuda resmi bir açıklama yapılmamıştır.

Basında şu haberler yer almıştır:

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansın’ın 9 üyeli Yürütme Kurulu’dan dün akşam Çolakoğlu ile baraber Prof. Dr. Metin Sözen, Prof. Dr. İskender Pala ve Gürhan Ertür istifa etti. 2010 yürütme kurulunda son birkaç aydır görüş ayrılığından dolayı çatışma vardı. İstifaların ardında İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansının uzun süredir proje üretememesi ve buna tepki olarak oluşan kamuoyu baskısı gösteriliyor.

Bir yıldan çok daha az bir sürede hazırlanan programın içeriğini önümüzdeki günlerde göreceğiz.
Bu yıl Almanya 'da Essen ve macaristan 'da Pécs kentleri de kültür başkenti ünvanını alıyorlar.
Geçen hafta açılışı yapılan Essen Ruhr programında üç ana tema dikkati çekiyor. Kent kültürünün Mitoloji,sanayi ve insan boyutları kavramsallaştırılıyor. Belirli bir yaklaşım söz konusu.

Öte yandan benim istanbul programında gördüğüm kadarıyla yıllardır tecrübe kazanılan "İstanbul Festivali" yaklaşımı belirleyici olmuş.

Eskinin mücevherleri ortaya çıkarılmamış: University of the palace hall of Magnaura yani Kral Teodisius 'un kurduğu ve dünyanın Bolonya Üniversitesi 'nde önce ilk üniversitesi Konstantinople Üniversitesi ile ilgili bir program göze çarpmıyor. Fener,Balat,Pera,Galata,Beyoğlu yaşamı,inançlar mozaiği gibi çok kapsamlı projeler üretilmemiş. Kentin vazgeçilmez dokusu olan Roman,Rum,Yahudi,Ermeni ,vb çeşitlilikler vurgulanmamış.Aslında aradan geçen beş yılda bir kültür projesi üretilmemiş,bürokratik engellerin zorunlu kıldığı bir daralma olmuş.Çok yüksek potansiyeli olan bu projenin yılın ilerleyen haftalarında daha da zenginleşmesini ve geniş açılara ulaşmasını dileyelim.

Kent yaşamının çok önemli günlerinin ıskalanmamasını dilemekten başka şansımız yok :örneğin .
Erguvan Dönemi,Mimoza,manolya ve lale zamanları,
Göçmen kuşların gelişi ve gidişi,
Balık mevsimi,fener ışığında Lüfer,
Mehtap gezileri,
Kutsal günler,

Kenti kent yapan ve yaşamı anlamlı kılan değerler.....




-------------------------------
(1)

Dönemin Yunanistan Kültür Bakanı Melina Mercouri’nin önerisinin Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi tarafından benimsenmesiyle Avrupa kültürüne değer katan, Avrupa’ya katkı sağlayan kentlere verilmeye başlanan bu unvana ilk kez 1985’te Atina sahip olmuştur.
Bu unvan, 1985-2000 yılları arasında AB’ye üye ülkelerin kentlerinden birine verilmiştir. 2000 yılına gelindiğinde ise, yeni bin yıl nedeniyle, Avrupa Kültür Başkenti unvanı hem aynı yılda birden fazla kente, hem de AB adayı olan ülkelerin kentlerine verilmeye başlanmıştır.
Avrupa Kültür Başkenti Projesi Tarihinde Bir İlk...
İstanbul’un, Avrupa Kültür Başkenti yolculuğu da, yeni bin yıl nedeniyle, AB adayı olan ülkelerin kentlerine Avrupa Kültür Başkenti unvanı verilme kararıyla birlikte başlamıştır.

Ay olmasa güneş tutulması da olmazdı .

Güneş tutulması, Ay'ın yörünge hareketi sırasında Dünya ile Güneş arasına girmesiyle oluşur.

Tutulmanın olması için Ay'ın "yeniay" evresinde olması gereklidir.

Kozmonolojik deyişle Dünya'ya göre Güneş ile örtüşme halinde olması, yani yörünge açısının Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge düzlemi ile tam çakışması gerekir.

Bir yıldız yılı içinde Ay Dünya çevresinde yaklaşık 12 kez dönmesine karşın, yörünge düzlemlerinde 5 derecelik bir açı olması sonucu, Ay her defasında Güneş'in tam önünden geçmez;yani bu çakışma seyrek olarak oluşur.

Güneş tutulması Dünya üzerinde çok dar bir koridor izler, bu yüzden herhangi bir bölge için güneş tutulması çok ender rastlanan bir olaydır.

Bugün bulunduğumuz koordinatlarda 15 Ocak 2010 'de yerel saatle (İstanbul ) saat 08:11 de "halkalı güneş" tutulması gerçekleşmiş bulunuyor.

Bu halkalı tutulmanın belirli bir anlamı var mı ?

Kozmonolojik olarak yukarıda yaptığımız izahata ilave edecek ancak Ay ve Güneş kültleri hiyerofanileri yaklaşımları getirebiliriz.Uygarlık tarihinin çok ciddi bir sürecinde ; Yaklaşık on bin yıllık bir sürede geliştirilen epifanilerin paralelinde uygulanan ritüeller güneş ve ayın dönencelerine göre zamanlanmıştır.

Altın Çağ 'da (İlk Çağ ) özellikle de Sumer-Asur-Babil-Finike Kültlerinde çok yakından ve dikkatle izlenen gök olayları arasında baş sırada gelen güneş ve ay hareketleri temel teşkil etmiştir.

Yeni ayın yeniden doğumu gökdeki gizli kapıların açılması gibi yorumlandığı gibi , bazı hiyerofanilerde kötülüklerin ve karanlık güçlerin yeryüzünü istila etmesi olarak da yorumlanmıştır.

Halkalı güneş tutulmasının sembolik anlamı ,aytanırısı Nannar 'ın ya da Sin 'in tüm gizli güçlerinin Şamaş 'la yani güneş tanrısıyla birleşerek yeni bir oluşuma , ruhsal bir üst aşamaya ;doğuma ulaşmasını ve bu yeni doğumdan yeni ve iyiliklerle dolu kapıların açılacağına inanılırdı.

Ulu rahipler bu özel günlerde düzenledikleri ayinlerde tüm gün ve gece boyunca katılanların yeni ve gizli güçlerle donanması için dua ederlerdi.

Ayine katılanlar "Soma" adı verilen bir tür iksiri içer ve kişiliklerinde çok önemli değişimlerin gerçekleşeceğine inanırlardı .Nitekim bazı uyuşturucu mantarların ya da bitkilerin karışımıyla hazırlanan "Kutsal İksir" SOMA tesirini gösterir,törene katılanlar çılgınca dans eder ve esriyerek yüksek bir ruh haline yükselirlerdi.

AKP Hükümetinin siyasi projesi olan "Kürt Açılımı " görüldüğü kadarıyla hız kesdi.

Gündemi "Islak İmza" ,"Kozmik Oda " ,"mermili Mektuplar " gibi son derece karmaşık ve bir o kadar da anlaşılmaz konular istila etmeye başladı.

Neyin ne olduğunu anlamak iyice zorlaştı.
TV programlarında görüşlerini dile getiren "uzmanların" sözlerinden de bir şey anlamak mümkün değil.
Açılım konuları gündeme geldiği günlerde okumaya başladığım Prof. Dr. Metin Heper 'in "Devlet ve Kürtler" adlı kitabı,ilginç belgeler ve kaynaklar ihtiva ediyor.
Konuyu anlamak isteyenler için hazırlanmış mükemmel bir kaynak kitap. Bilimsel bir çalışma.Kaynaklarıyla,geçmişiyle ve arka planıyla geniş kapsamlı bir ufuk turu sunuyor.
En azından "Kürtler Sorunu" nun boyutunu ve sonuçlarını tarif ediyor:

"1920'li yıllardan itibaren Türkiye'de devletin Kürt kökenli vatandaşlarıyla ilişkilerinde zaman zaman büyük sorunlar yaşanmıştır.Yalnızca 1920-1938 yılları arasında ülkede on yedi Kürt isyanı çıkmıştır.Bunların arasında en önemlileri 1925,1930,1937 isyanlarıdır.Daha sonra ,1984,1999 yılları arasında,ülke Kürt ayrılıkçıların başlattığı uzun bir silahlı çatışmaya daha sahne olmuştur.Bu ikinci evrede,her iki taraftan toplam 35 000 kişinin yaşamını yitirdiği tahmin edilmektedir." Doğan Kitap 2008
Bu kısa özete ilave edilecek farklı sayılar da ortaya konabilir. Eğer söz konusu dönem cumhuriyet dönemi öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılırsa, en azından aradan geçen doksan yılda bu konunun çözülmek yerine çözümsüzlüğe doğru gittiğini de söylemek yanlış olmaz.

Heper 'in sonuç bölümünde yapmış olduğu tespit, cumhuriyet rejiminin ana işlevini ortaya koyması açısından da dikkat çekicidir :

" Cumhuriyet Türkiyesi kendisini toplumun üstünde gören jakobenist bir devlet yapısına sahip olmuştur. Faruk Birtek 'in belirttiği gibi ,geleneksel olarak Türkiye'de devlet,toplumu dönüştürmek ya da toplumu siyasal hayata katmak yerine kendisi ile toplum arasına bir mesafe koymuş ve kendisine özgü misyonunu,evrenselliğin öncüsü ve koruyucusu olarak belirlemiştir." S.269

Burada dikkatimizi çeken kavram "jakobenist bir devlet" vurgusudur.
Devlet ana görevi olarak topluma hizmet etmek yerine toplumu dönüştürmek misyonunu benimsemiş bir görüntü vermektedir.
Etnik bir aidiyet söz konusu olduğunda Kürt kimliği Türk kimliği ile çelişmektedir.Anayasa'da belirtildiği şekliyle cumhuriyet vatandaşı kimliği herhangi bir etnik ya da dini aidiyeti azınlık statüsünde ele almamaktadır.
Öte yandan Lozan 'da ortaya konan sav ; azınlık statüsünün ancak gayri müslim gruplar için geçerli olabileceğidir. Nitekim Lozan 'da "Türk","Kürt" ya da Ermeni gibi etnik bir vurgu yoktur.
Azınlık tarifinde dini azınlıklar tarif edilmiştir. "Müslüman" ve "gayri müslim" ayırımı yapılmıştır.
Cumhuriyet döneminde vilayetlerin 1920 -1938 yılları arasındaki müslim /gayri müslim nüfus oranı giderek göçler ve sair sebeplerle büyük ölçüde değişmiştir.

Bu değişimin devletin izlediği bir program dahilinde mi yoksa kendiliğinden oluşan bir sonuç mu olduğu konusunda en azından benim elimde bir veri yok ;demografik yapının nasıl bir değişim gösterdiğini de izleyecek istatistik bilgiler benim ulaşabileceğim bir mesafede değil.

Türkiye 'de devletin değişik iktidarlar döneminde etnik ayırımcılık ya da dini ayırımcılık politikası izlediğini belgeleyen bir çok iddaa vardır. Giderek aynı iddaaalara göre devletin yasama organları da bu misyonu uygulamaya yönelik eğilimler sergilemektedir.
Anayasada 1980 yılı ve sonrasında yapılan değişiklikler zaten toplumun devlet üzerindeki denetimini azaltan unsurlarla doludur.

Türkiye'de iktidara gelen cumhuriyet yönetici elit grubun toplum tarafından hiç bir zaman denetlenmediği ,daha doğrusu kendini denetlettirmek istemediği savı acaba doğru mudur ?
Gördüğümüz kadarıyla devletin kurumları aksine topluma ve eğilimlerine rağmen kendi bildiği doğrultuda hareket etti, giderek tek parti sonrasında topluma kendi tercihlerini askeri darbelerle dayatma yolunu seçti. 12 Eylül 1980 toplumsal travması, kaba güçle milyonlarca insanın yaşamını değiştirirken insan hakları ve demokrasiden , toplumun devleti denetlemesinden söz etmek mümkün değildir.
Bugün aradan geçen doksan yılda çözümsüz kalan bu demokratik açılımlar ve denetleme eksikliklerinin yarattığı toplumsal sancılar açık seçik görülmektedir.Etnik kökene dayalı bir politika izlemeyen devletin inanç bağlamında bir ayırıma gittiği söylenebilir.Diyanet işleri başkanlığının katı "Sünnî" tutumu eleştirilere neden olmaktadır.Alevi inancı da aslında Kürt etnik kimliği gibi bir üst kimlik altına saklı olarak muhafaza edilmektedir.
Prof.Dr.Metin Heper 'in "Devlet ve Kürtler " kitabı bu anlamda da sorunlara ışık tutmaktadır.
Tavsiye ederim .

İslam Felsefe'si var mıdır sorusu,kolay kolay doyurucu bir biçimde yanıtlanmış değildir.Her şeyden önce bu bağlamda "batı felsefesi" ya da "doğu felsefesi " ayırımının iyi yapılması gereklidir.
Epistemolojinin temel kavramlarını gözden geçirirken İslam felsefesi üzerine çalışmalarına rastladığımız bazı araştırmacıların yazılarından alıntılar yaparak bu tarihsel ilişkiyi adım adım yürümek daha doğru olacaktır.
Felsefe Sözlüğü-
A.Baki Güçlü; Erkan Uzun; Serkan Uzun; Ü.Hüsrev Yoksal-Bilim ve Sanat Yayınları
"Hilmi Ziya Ülken, Akdeniz geleneğinin bir halkası olarak değerlendirdiği İslam felsefesinin bu köprü işlevini önemle vurgulamakla birlikte özgün taraflarına da değinir. Ahmet Arslan ise “İslam filozoflarının işinin antik felsefenin mirasını Batı’ya aktarmaktan ibaret olduğu; felsefenin önemli hiçbir alanındaya da sorununda özgün görüşler ortaya koymadıkları ve özgün buluşlarda bulunmadıkları” şeklindeki iddialara kesinlikle katılmaz. Fârâbi ve İbn Sinâ felsefelerini “İslâm’da ‘Yunan tarzındaki felsefe’nin evrensel felsefeye kattığı anıtsal başarılar” olarak değerlendiren Arslan, sadece Arapça’da f çoğulu olan fe/4r sözcüğüyle anılan Yunan tarzında felsefe yapan Islı düşünürlerinin katkıları açısından değil, aynı zamanda İslâm’da düşünsel hareketin diğer açılımları olan kel ve mutasavvıfların yaptıkları katkılar bağlamında da -özellikle “kendisini akla dayanan nedenlerle meşrulaştırabilen bir düşünce etkinliği” anlamında, onların felsefi yöntemi vurgulayarak insan, evren ve Tanrı hakkında getirdikleri tutarlı düşünceler açısından— “Bir İslâm felsefesi var mıdır?” sorusunu “Evet, ortaçağda İslâm dünyasında yüksek düzeyde bir ‘felsefe’ hareketi vardır” diyerek cevaplandırır. Gerçekten de İslâm’daki düşünsel açılımların temsilcileri üzerinde yapılan yeni araştırmalar, bu filozofların ve/veya felsefi yöntemi kullanan düşünenlerin, Yunan filozoflarına ve birbirlerine göre özgün yönlerini ve görüşlerini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte daha önemli olan nokta, hangi açılımlarda olursa olsun, en geniş anlamıyla evren, toplum ve insan üzerine sistemli düşünce tarzı olarak felsefi düşüncenin, İslâm’da hem —özellikle-- IX. ve XIII. (hatta XIV.) yüzyıllar arasındaki dönemde, hem de ilk olgun eserlerini ver dikten sonra XII. yüzyıldan itibaren Sicilya, Napoli ve Endülüs yoluyla Batı’ya geçerek sonunda Rönesans’a yol açan etkiler bırakacak bir biçimde ortaya çıkıp gelişmesinin tarihsel bir olgu olmasıdır."
" Felsefi düşünce hesabına olumlu kaydedilebilecek bazı kelam eserlerinin varlığı dikkate alındığında ise daha çok mantıktaki diyalektik yöntemlerin kullanılmasıyla ortaya çıkan ve hemen hiçbir yeni açılım getirmeyen bir kendi kendini tekrarlama faaliyeti olarak kelam, felsefe yapmak için ortaya konulmadığından pek bir anlam ifade etmemektedir.
Aksine Eş’ari kelamı içinde gelişen Ehl-i Sünnet’in görüşleri, Kuran ve Sünnet gibi değişmez, sabit ilkeler olarak Müslümanların zihinlerinde yerleşmeye başlamıştır. Böylece söz konusu görüşler donuk bir düşünce dizgesi ve sosyo-politik sistem haline gelerek, farklı yorumları ortadan kaldırmak için “bizzat yorum ve içtihadın kendisini ortadan kaldırmak” gibi kısır, kötürümleşmiş bir zihniyetin oluşmasına sebep olmuştur. Böyle bir zihniyetin egemen olduğu medreselerden de felsefe hesabına fazla bir şey beklemek zordur
Gazâli’de en yüksek noktasına varan Eş’ari kelamının inancılığı (’fideizm”) ve Selefiyye’nin tutuculuğu yanında bir de tasavvufun ibadete ağırlık veren çileci kanadı İslam toplumunda giderek yaygınlaşınca, felsefenin eski konumunu kaybetmesini, hatta felsefi düşüncenin “bidad” ve “küfür” sayılmasını anlamak zor değildir. Böyle bir ortamda, yani fikri otoritenin, taassubun ve bu dünyanın dışına kaçış arzularının yaygın olduğu bir toplumda, Nizamiye Medreseleri’nin öncülüğünde felsefeyi öğretim programlarından dışlayan, eleştirel ve yaratıcı düşüncenin gelişmesine imkan vermeyen, ezberciliğe dayalı bir eğitim modelinin giderek kurumsallaştığı görülür.
Halife Mütevekkil döneminde (847-861) dinin akılcı yorumunu temsil eden Mu'tezile’nin takibe uğrayarak görüşlerinin “bid’at” ilân edilmesi; Kindi’nin kitaplarının gasp edilmesi; yine aynı zamanlarda Bağdat’taki bütün profesyonel müstensihlerin felsefe kitaplarını kopya etmeyeceklerine dair yemin etmeye zorlanmaları; Halife Nasır döneminde (1180-1225) halifenin emriyle içinde İhvan-üs-safâ Risaleleri’nin de bulunduğu “ev ilimleri”ne ait büyük bir kitap koleksiyonunun yakılması; Gazâli’nin, Fârâbi ve İbn Sina’nın temsil ettiği Meşşaii felsefenin bazı görüşlerini “bid’at” ya da “küfür” olarak nitelemesi; Şehristâni’nin irade hürriyetini savunan Kaderiyye öğretisini “Yunan filozoflarının eserlerinden aktarılan diyalektik unsurlar içerdiğini” ileri sürerek “sapkınlık”la itham etmesi; Selefiyye’ nin kelâmcıları “zındıklık”la damgalamaları gibi felsefi düşünce ile ilgili yaklaşımların din karşıtı görülerek reddiyeci, engelleyici ve hatta yasaklayıcı tutumlarla karşılaşmalarının inkârı mümkün olmayan varlığıyla desteklenebilir. Hatta “asıl anlamda felsefenin İslâm’da her zaman için ancak eğreti bir varlığa sahip olmuş olduğu”, İbn Sina gibi salt filozofların, Gazzâli gibi kelamcı düşünürlerin “ilimlere veya mistisizme ya da her ikisine dönmek üzere felsefeden uzaklaşmış oldukları” bile ileri sürülmektedir.
İslam dünyasında yapılan bilimler sınıflamasında bilimlerin “akli ilimler” ile “nakli ilimler” olarak ayrılmasında da beşeri olan akli ilimlerle vahye dayanan nakli ilimler arasındaki epistemolojik (bilgikuramsal) farkı ısrarla vurgulayan, din yönünden faydayı temele alan bir bilim anlayışı oldukça baskındır. Gazâli’den sonra felsefenin bir disiplin olarak algılanması, toplumsal anlamda kabul edilmesi söz konusu değildir."

Gündemden düşmeyen tek bir konu var .
Şiddet ....

Nereye yüzümüzü dönsek bir şiddet gösterisiyle karşılaşıyoruz...

Kamusal alanda şiddet uygulanması hiç de yeni bir uygulama değil aslında.

Hangi tür toplumda yaşadığına bakılmaksızın bireyin kamusal alandaki davranışlarının düzenlenmesi bir çok yöntemle gerçekleştirilegelmiştir.

Bugün yaşadığımız olayların geçmiş tecrübelerden ve öğretilerden bağımsız olduğunu düşünmek saflık olur ; bu bir anlamda çok daha farklı bir kültür düzeyinde olmayı çağrıştırmakla birlikte;kültür düzeyi yüksek olan topluluklar ve kurumlar için can sıkıcı bir paradoksu da beraberinde getirir.

Aralık ayının sonlarındayız.

İktidar ve muhalefet ve devletin saygın kurumları, vatandaşların yaşadığı ağır ekonomik krizi çözmek için bütün yıl ellerinden geleni yaptılar. Ama kriz çözülemedi .


Açılımlarla toplumun belirli tabuları yıkılmaya çalışıldı . Bu süreç devam ediyor.


Toplumun ağır ekonomik krizin altında ezildiği bir süreçte bazı çevreler , farklı bir gündemle kimsenin anlayamadığı ve gereksiz bir mücadelenin cereyan ettiği bir tabloyu ısrarla ıstıp ısıtıp medya marifetiyle topluma gösterme telaşındalar.

Oysa insanlık tarihi bu tür gerilimler ve tecrübelerle doludur.


Örneğin MÖ:525 yılları Ege ve Akdeniz Site Devletleri 'nin demokrasi mücadelesi büyük açılımlar getirecek örneklerle doludur..(1)


Altın çağ bir anlamda gerek "elit demokrasis"i,gerekse de "halk demokrasisi" adına olduğu kadar; askeri cuntaların , şiddet ve güç gösterilerinin de yaşandığı ,kayıt altına alındığı uzun bir dönemdir.


Bu tecrübelerin ve kayıtların bir kısmı günümüze kadar gelmiş,tiyatrolarımızda da başarıyla oynanmıştır.


Tragedya yazarı Aiskhülos'un eserleri bu anlamda çok iyi bir örnek olarak elimizin altındadır. Meraklısı alır okur, Aiskhülos "Zincire Vurulmuş Premeteus " adlı oyununda şiddet ve gücün hikmet (Akıl) olmadan hiç bir anlam ifade etmeyeceğini anlatır. (2)

Aiskhülos'un "Oresteia","Tebai","Danaos Kızları "adlı trilogyaları katlı anlamlar yüklüdür. Bu eserlerinde kaostan düzene oradan da bütüne gönderme yapan Aiskhülos,Prometeus Trigologyasında farklı bir kurgu ile karşımıza çıkar. "Prometheus -Lyomenos-Pürforos-Desmotes " üçlemesi,Zeus 'un ve diğer tanrıların insanlarla olan ilişkisinin belirli evrelerini göz önüne getirir. Birinci oyunda Zeus tarafından cezaya çarptırılan Prometheus,sakladığı sır sayesinde Zeus'un gazabından kurtulacak ve onu anlaşmaya zorlayacaktır.

Atina demokrasisi geleneğinin oluştuğu yıllarda MÖ:525 doğan Aiskhülos ünlü Perikles düşüncesini yani Atika demokrasi'sinin yozlaşmış hali olan "OKHLOKRASİ " (Yığınların iktidarı,çoğunluğun azınlığa zulmettiği dönem ) tartışmalarının yoğun olarak gerçekleştiği dönemde bu tragedyaları kaleme aldığı unutulmamalıdır.Kurduğu alegoriler kamusal alanın kurumsallaşması nedenselliğine bağlanabilir.

Oyunun sonunda Zeus zincire vurulmuş Prometheus 'a (3) Hermes'i göndererek,sırrı açıklamasını ister.Oyunun ana teması aslında Prometeus'un bildiği sır üzerine kuruludur.Bu sır dramatik yapının "antagonist taşıyıcısı" olarak eserin iskeletini oluşturur.


Nedir bu sır ? (4)


Mitosun yaratılış süreci ve aklın (Hikmet ) in şiddet ve güce olan üstünlüğünün formülü olarak belirginleşir.


Hikmet olmadan gücün hiç bir işe yaramadığının kanıtıdır bu .


Zeus tüm dünyanın hakimidir . Mutlak güç ondadır . Kratos ve Bia da onun yanındadır.


İktidar gücünün en önemli iki simgesi, Fiziksel güç ve şiddet Zeus 'un elindedir.


Biçimlendirilmiş akıl yani hikmet olmadan gücün hiç bir anlamı yoktur.


Gizli olan şey ise iktidar için tehlike arz eder.


Oyunun sonunda Zeus çaresiz yine şiddete baş vurur.


Ama şiddetin fayda etmeyeceği ortada bir gerçek olarak durmaktadır.


Göklerin hakimi ulu Zeus 'un zincire vurulmuş Prometeus ile uzlaşmaktan başka çaresi yoktur.


Güce ve şiddete tapanların kaçınılmaz kaderi , şiddet uyguladıkları insanlarla anlaşmak zorunda kalmalarıdır....


-------------------------


(1)Katımın geleneğinin Antik Yunan’ın kent devletlerine dayandığı bilinmektedir. Doğrudan demokrasi biçiminde gerçekleşen bu katılımlar, günümüzdeki anlamda katılmanın ilk örneklerini oluşturmaktadır. Atina’da gördüğümüz gelişmenin ilk adımı, kralların yerine, seçimleri her yıl yenilenen ve özellikle yargı gücünü elinde bulunduran “Arkhon”ların seçilmesi... İ.Ö. 7. yüzyılda bunların sayısı dokuza çıkmaktadır. İ.Ö. 594’te Arkhon seçilen Solon, Atina demokrasisinin temellerini atmıştır. Yeni düzenin en önemli iki kurumu, tüm yurttaşların katıldığı halk meclisi, Ekklesia, ve tüm yurttaşların ad çekmesine katıldıkları halk mahkemeleri, Heliaia’dır... Her Attika kabilesinin 100 üye verdiği Dörtyüzler Meclisi, Ekklesia’nın gündemini hazırlamaktadır. Daha sonra kabile örgütlenmesinden mahalle örgütlenmesine geçilince, her mahalleden 50 kişinin üye olduğu ve başkanının her gün değiştiği Beşyüzler Meclisi oluşturulmuştur. Bu meclis, tam demokratik bir meclistir... Arkhonlar bu meclisin önünde hesap vermektedirler... Alıntı : Referans ;Prof. Dr. Erol Köktürk


(2)Atina’da tragedya ve komedya’nın böylesine olağanüstü bir hızla gelişmesinin bir başka nedeni de toplumsal yapının birbirinden farklı, hatta zaman zaman biribiri ile çelişen değer yargılarını da bünyesinde taşımakta olmasıdır. Tiyatro sanatına özgü olan ve karşıtların çatışmasından doğan bu akım, dönemin toplumsal çelişkilerinden hız almıştır. Butoplumsal çelişki, Yunan toplumunun büyük topraks ahiplerinin hegomanyasından kurtulup, demokrasinin egemen olduğu siyasal bir yapıya geçmesi ile açıklanabilir mi ?


(3)Prometeus cezaya hiç aldırmadı. Zeus’un kendisinden özür dilemesi için gönderdiği elçilere de yüz vermedi. Çünkü kendi gözyaşıyla çamurunu yoğurup elleriyle yarattığı ve ateşle tanıştırdığı insanların artık evrenle birlikte sürekli bir evrim sürecine girdiğini biliyordu! Gün gelip insanoğlu evrenin efendisi olacak ve tanrıların saltanatına son verecekti… Prometeus sağlam kabuklu şeytanağacından yaptığı bir değneğin içini oydu. Ve ateş tanrısı topal Hefaystos’un demirci atölyesine gitti. Oradan çaldığı kıvılcımı bu değneğin içine gizlice koyup insanlara ulaştırdı!.. Artık bu ateşle ısınıp aydınlanmaya başlayan insanoğulları da, yeryüzünü insan gözleriyle görmeye ve insanca düşünmeye başladılar... Alıntı : Yaşar Atan -


(4) Prometeus un sakladığı ve yalnızca kendisinin bildiği sır aslında bir efsanedir.Altın çağda mutlaka saklanan bir sır vardır.Bu sırra vakıf olan bilgeler kadim uygarlıkların gizli bilgilerini saklarlar.Ezoterik sistemlerle bu sır nesilden nesile aktarılarak saklanır.Sırra kimin vakıf olacağına sırrı taşıyan karar verir.